Η «διπλή εικόνα» της Ελλάδας: Γιατί οι Έλληνες νιώθουν πιο φτωχοί παρά τη βελτίωση των δεικτών

Τη διαφορά ανάμεσα στη βελτίωση των δεικτών ανισότητας και στην πραγματική εμπειρία των πολιτών αναδεικνύει η νέα μελέτη του ΙΟΒΕ με τίτλο «Οι πολλαπλές πτυχές της ανισότητας στην Ελλάδα».

Τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας παρουσίασε ο ανώτερος ερευνητής του ΙΟΒΕ, Αντώνης Μαυρόπουλος, σε ειδική εκδήλωση, ενώ ο Jonathan Cribb, αναπληρωτής διευθυντής του Institute for Fiscal Studies (IFS) του Λονδίνου, ανέλυσε τις τάσεις των ανισοτήτων στην Ευρώπη.

Μικρότερες ανισότητες, αλλά επίμονη οικονομική ανασφάλεια

Σύμφωνα με τη μελέτη, η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο σε βασικούς δείκτες ανισότητας την τελευταία δεκαετία. Η εισοδηματική ανισότητα έχει μειωθεί, η απασχόληση έχει αυξηθεί και η οικονομία έχει επιστρέψει σε αναπτυξιακή πορεία.

Ωστόσο, μεγάλο μέρος των νοικοκυριών εξακολουθεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες στην κάλυψη βασικών αναγκών, ενώ η αίσθηση άνισης μεταχείρισης και περιορισμένων ευκαιριών παραμένει έντονη.

Η μελέτη επισημαίνει ότι η ανισότητα δεν αποτυπώνεται μόνο στα εισοδήματα, αλλά επηρεάζεται και από παράγοντες όπως η ποιότητα της εργασίας, η πρόσβαση στην εκπαίδευση, οι υπηρεσίες υγείας, η μακροχρόνια φροντίδα και το αυξανόμενο κόστος στέγασης.

Εισόδημα: Βελτίωση στους δείκτες, δυσκολίες στην πράξη

Η εικόνα της εισοδηματικής ανισότητας παρουσιάζει αντιφατικά χαρακτηριστικά. Παρότι οι επίσημοι δείκτες καταγράφουν βελτίωση σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης, πολλοί πολίτες εξακολουθούν να αισθάνονται οικονομικά ευάλωτοι.

Βασικά ευρήματα:

• Ο δείκτης Gini μειώθηκε από 34,2% το 2015 σε 31,6% το 2025.
• Το 68% των νοικοκυριών δηλώνει ότι δυσκολεύεται να τα βγάλει πέρα, έναντι 19% στην ΕΕ.
• Το εισόδημα από αυτοαπασχόληση εμφανίζει τη μεγαλύτερη ανισότητα.
• Οι νέοι ηλικίας 16-24 ετών παραμένουν η ομάδα με τον υψηλότερο κίνδυνο φτώχειας.
• Τα μονογονεϊκά νοικοκυριά και οι πολύτεκνες οικογένειες αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο οικονομικής ευαλωτότητας.

Αγορά εργασίας: Υποχώρηση της ανεργίας, αλλά παραμένουν οι στρεβλώσεις

Η αγορά εργασίας βελτιώθηκε σημαντικά την τελευταία δεκαετία, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν παράγοντες που ενισχύουν τις ανισότητες.

Βασικά ευρήματα:

• Η ανεργία μειώθηκε από 24,9% το 2015 σε 8,8% το 2025.
• Οι αυτοαπασχολούμενοι αντιστοιχούν στο 24,3% των εργαζομένων, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ.
• Το κενό συμμόρφωσης ΦΠΑ μειώθηκε από 24% το 2019 σε 11% το 2023.
• Η Ελλάδα καταγράφει το τρίτο χαμηλότερο ποσοστό συμμετοχής στην αγορά εργασίας στην ΕΕ.
• Πάνω από το 50% των ανέργων παραμένει σε κατάσταση μακροχρόνιας ανεργίας.

Εκπαίδευση: Η κοινωνική κινητικότητα παραμένει περιορισμένη

Η εκπαίδευση εξακολουθεί να αποτελεί βασικό παράγοντα κοινωνικής ανέλιξης, ωστόσο οι ευκαιρίες εξακολουθούν να επηρεάζονται σημαντικά από το οικογενειακό υπόβαθρο.

Βασικά ευρήματα:

• Το ποσοστό των ενηλίκων με ανώτατη εκπαίδευση αυξήθηκε από 26,5% σε 32,6%.
• Η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των χωρών με τη χαμηλότερη διαγενεακή εκπαιδευτική κινητικότητα στην Ευρώπη.
• Μόλις το 12% των παιδιών από χαμηλά εκπαιδευτικά στρώματα φτάνει στα υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης.
• Περισσότεροι από τους μισούς φοιτητές ολοκληρώνουν τις σπουδές τους πέραν της προβλεπόμενης διάρκειας.
• Η παραπαιδεία παραμένει βασικό μέσο προετοιμασίας για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Υγεία: Το εισόδημα καθορίζει την πρόσβαση

Η μελέτη καταγράφει σημαντικές ανισότητες στην πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, με τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα εμπόδια.

Βασικά ευρήματα:

• Η Ελλάδα εμφανίζει από τα υψηλότερα ποσοστά ιδιωτικών δαπανών υγείας στην ΕΕ.
• Το 32% των ατόμων στο χαμηλότερο εισοδηματικό τεταρτημόριο δηλώνει ανεκπλήρωτες ανάγκες υγείας, έναντι 10% στο υψηλότερο.
• Τα χρόνια νοσήματα αφορούν το 30% των ατόμων με χαμηλά εισοδήματα, έναντι 18% στα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
• Οι οικονομικές ανισότητες συνδέονται άμεσα με διαφορές στην κατάσταση υγείας και στο προσδόκιμο υγιούς ζωής.

Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης

Το ΙΟΒΕ καταλήγει ότι η Ελλάδα παρουσιάζει σήμερα χαμηλότερα επίπεδα ανισότητας σε σχέση με την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Ωστόσο, το χάσμα ανάμεσα στη βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών και στην καθημερινή εμπειρία των πολιτών παραμένει σημαντικό.

Η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη για πολιτικές που δεν θα στοχεύουν μόνο στην αύξηση των εισοδημάτων, αλλά και στη διεύρυνση της πρόσβασης σε ευκαιρίες, εκπαίδευση, υγεία και βασικές κοινωνικές υπηρεσίες.